พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช (5 ธันวาคม พ.ศ. 2470 — 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559) เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่เก้าแห่งราชวงศ์จักรี เสด็จสู่พระราชสมบัติตั้งแต่วันที่ 9 มิถุนายน 2489 เป็นพระมหากษัตริย์ไทยผู้เสวยราชย์ยาวนานที่สุด[2]
พระองค์เป็นพระมหากษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ และได้ทรงหยุดยั้งการกบฏ เช่น ในคราวปี 2524 และปี 2528 กระนั้น ก็ได้ทรงแต่งตั้งหัวหน้าคณะยึดอำนาจหลายคณะ เช่น จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในช่วงพุทธทศวรรษที่ 2500 กับพลเอก สนธิ บุญยรัตกลิน ในช่วงปลายพุทธทศวรรษที่ 2540 ตลอดรัชกาลของพระองค์ เกิดรัฐประหารโดยกองทัพ 13 ครั้ง รัฐธรรมนูญ 19 ฉบับ และนายกรัฐมนตรี 29 คน
ประชาชนชาวไทยจำนวนมากเคารพพระองค์[3][4][5] อนึ่ง ตามรัฐธรรมนูญ พระมหากษัตริย์ทรงอยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะและผู้ใดจะละเมิดมิได้ ส่วนประมวลกฎหมายอาญาว่า การดูหมิ่น หมิ่นประมาท หรืออาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์เป็นความผิดอาญา[5] คณะรัฐมนตรีหลายชุดที่ได้รับการเลือกตั้งมาก็ถูกคณะทหารล้มล้างไปด้วยข้อกล่าวหาว่านักการเมืองผู้ใหญ่หมิ่นพระบรมเดชานุภาพ[6][7] กระนั้น พระองค์เองได้ตรัสเมื่อปี 2548 ว่า สาธารณชนพึงวิพากษ์วิจารณ์พระองค์ได้[8]
พระองค์ทรงเป็นที่สรรเสริญในประเทศไทยเกี่ยวกับพระราชดำริในเรื่องปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โคฟี แอนนัน เลขาธิการสหประชาชาติ ได้ถวายรางวัลความสำเร็จสูงสุดด้านการพัฒนามนุษย์แด่พระองค์[9] กับทั้งพระองค์ยังทรงเป็นเจ้าของสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ งานพระราชนิพนธ์ และงานดนตรีจำนวนหนึ่งด้วย[10] ด้านสินทรัพย์ของพระองค์นิตยสารฟอบส์จัดอันดับให้พระองค์เป็นพระมหากษัตริย์ผู้มีพระราชทรัพย์มากที่สุดในโลก ตั้งแต่ปี 2551 ถึง 2556[11] เมื่อเดือนพฤษภาคม 2557 พระองค์มีพระราชทรัพย์ 30,000 ล้านดอลล่าร์สหรัฐ (ดูหมายเหตุด้านล่าง)[12] สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์นั้นใช้สินทรัพย์เพื่อสวัสดิการสาธารณะ เช่น เพื่อพัฒนาเยาวชน แต่ได้รับการยกเว้นมิต้องจ่ายภาษีและให้เปิดเผยการเงินต่อพระมหากษัตริย์แต่พระองค์เดียว[13] ขณะที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชก็ได้ทรงอุทิศพระราชทรัพย์ไปในโครงการพัฒนาประเทศไทยหลายต่อหลายโครงการ โดยเฉพาะในทางเกษตรกรรม สิ่งแวดล้อม สาธารณสุข การส่งเสริมอาชีพ ทรัพยากรน้ำ สวัสดิการทางคมนาคม และสวัสดิการสาธารณะ[14]
นับแต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2557 พระองค์เสด็จแปรพระราชฐานไปประทับรักษาพระอาการพระโรคไข้หวัดและพระปัปผาสะอักเสบ ณ อาคารเฉลิมพระเกียรติ โรงพยาบาลศิริราช ตลอดมา แต่พระอาการประชวรได้ทรุดลงตามลำดับ จนเสด็จสวรรคตเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 เวลา 15:52 น. สิริพระชนมายุ 88 ปี 313 วัน[15]
โครงการพระราชดําริ
50 โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่น่าสนใจ
1. โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ยอนตอนบนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.แม่ทะ จ.ลำปาง
| |||||
2. โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ตามพระราชดำริ ดอยฟ้าห่มปก อำเภอแม่อาย จ.เชียงใหม่
| |||||
3. โครงการฟื้นฟูอาหารช้างป่าภูหลวงอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเลย
| |||||
4. โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ตามพระราชดำริผานาง-ผาเกิ้ง กิ่งอำเภอเอราวัณ จังหวัดเลย
| |||||
5. สถานพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริ บ้านธารทอง อำเภอเชียงแสน จ.เชียงราย
| |||||
6. โครงการอ่างเก็บน้ำคลองหัวช้างอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ จ.พัทลุง
| |||||
7. โครงการอ่างเก็บน้ำคลองจำไหรอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.สงขลา
| |||||
8. โครงการเขื่อนแควน้อยบำรุงแดนอันเนื่องมาจากพะราชดำริ จ.พิษณุโลก
| |||||
9. โครงการพัฒนาเบ็ดเสร็จลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปิงอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ จ.ลำพูน
| |||||
10. โครงการอ่างเก็บน้ำแม่แคมอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.แพร่
| |||||
11. โครงการหมู่บ้านสหกรณ์สันกำแพง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่
| |||||
12. ศูนย์บริการพัฒนาขยายพันธุ์ไม้ดอกไม้ผลบ้านไร่อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.เชียงใหม่
| |||||
13. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ จ.เชียงใหม่
| |||||
14. โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่ลอบอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภออมก๋อย จ.เชียงใหม่
| |||||
15. โครงการฝายบ้านวังเสาพร้อมระบบส่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.น่าน
| |||||
16. โครงการฝายแม่งาวพร้อมระบบส่งน้ำบ้านประชาภักดีอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.เชียงราย
| |||||
17. โครงการจัดหาน้ำสนับสนุนราษฎรบ้านทุ่งนาน้อย ต.เวียง อ.เชียงของ จ.เชียงราย
| |||||
18. โครงการฟื้นฟูทรัพยากรพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำจืดของไทย
| |||||
19. โครงการฝายคลองช่องเรืออันเนื่องมาจากพระราชดําริ จังหวัดปัตตานี
| |||||
20. โครงการจุฬาภรณ์พัฒนา ๖ จังหวัดปัตตานี
| |||||
21. โครงการฟาร์มตัวอย่างในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาุุถ บ้านโคกดก จังหวัดนราธิวาส
| |||||
22. โครงการพัฒนาลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา จ.สงขลา
| |||||
23. โครงการหมู่บ้านรักษ์ป่าลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาฯ จังหวัดพัทลุง
| |||||
24. โครงการพัฒนาลุ่มน้ำลำพะยังตอนบนฯ จังหวัดกาฬสินธุ์
| |||||
25. โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยหวดฯ จ.สกลนคร
| |||||
26. โครงการส่งเสริมและพัฒนาพันธุ์ไม้ป่าดิบชื้นเป็นพืชเศรษฐกิจ จังหวัดยะลา
| |||||
27. โครงการพัฒนาป่าไม้อันเนื่องมาจากมาจากพระราชดำริสวนป่าสิริกิติ์ จังหวัดเชียงใหม่
| |||||
28. โครงการรอยเบื้องพระยุคลบาท 84 พรรษา (สวนของพ่อ) จังหวัดสระแก้ว
| |||||
29. โครงการฟาร์มตัวอย่างในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ บ้านเจาะเกาะ จังหวัดนราธิวาส
| |||||
30. โครงการพัฒนาที่ดินบริเวณลุ่มน้ำเข็ก อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเพชรบูรณ์
| |||||
31. โครงการหมู่บ้านจุฬาภรณ์พัฒนา 11 จังหวัดนราธิวาส
| |||||
32. โครงการธนาคารฟืนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.แม่ฮ่องสอน
| |||||
33. โครงการทับทิมสยาม 04 จังหวัดสุรินทร์
| |||||
34. โครงการห้วยองคตอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอหนองปรือ จังหวัดกาญจนบุรี
| |||||
35. โครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ บ้านดงเย็น ตำบลบ้านแปะ อำเภอจอมทอง จ.เชียงใหม่
| |||||
36. โครงการสถานีสาธิตและถ่ายทอดการเกษตร ป่าไม้ สิ่งแวดล้อมฯ บ้านแปกแซม จังหวัดเชียงใหม่
| |||||
37. โครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้รองเท้านารีอินทนนท์ฯในพื้นที่ภาคเหนือ (ดอยอินทนนท์) จ.เชียงใหม่
| |||||
38. โครงการอุทยานสิ่งแวดลอมนานาชาติสิรินธร จังหวัดเพชรบุรี
| |||||
39. โครงการเพาะเลี้ยงกบอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเชียงใหม่
| |||||
40. โครงการบำบัดน้ำเสียโดยใช้พืช บึงมักกะสัน กรุงเทพมหานคร
| |||||
41. โครงการพัฒนาป่าไม้ฯสวนป่าสิริกิติ์ที่ 11 (ฟาร์มขุนแตะ) อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่
| |||||
42. โครงการอ่างเก็บน้ำคลองท่างิ้ว จ.ตรัง
| |||||
43. โครงการอ่างเก็บน้ำผาน้ำหยดอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเพชรบุรี
| |||||
44. โครงการอนุรักษ์สภาพป่าแม่ตื่นฯ จังหวัดตาก
| |||||
45. โครงการตามพระราชประสงค์หุบกระพง จังหวัดเพชรบุรี
| |||||
46. โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนบ้านบางกลอยและบ้านโป่งลึกฯ อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี
| |||||
47. โครงการศูนย์สาธิตพืชไร่และพืชสวนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเพชรบุรี
| |||||
48. โครงการศูนย์ศิลปาชีพบ้านเชี่ยวหลาน อ.บ้านตาขุน จ.สุราษฎร์ธานี
| |||||
49. โครงการอ่างเก็บน้ำบางกำปรัดอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.เขาพนม จ.กระบี่
| |||||
| 50. โครงการทับทัมสยาม 03 จังหวัดสระแก้ว | |||||
| 51. โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริ บ้านนาเกียน อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ | |||||
| 52. โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริ บ้านปางขอน อ.เมือง จ.เชียงราย | |||||
53.โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.อุดรธานี
| |||||
| 54. โครงการสถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า หนองโรง 2 อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.กาญจนบุรี | |||||
55. โครงการสวนป่าห้วยแก้วอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.สุรินทร์
|
